แม้ว่าเป้าหมายในการขับเคลื่อนประเทศไทยจาก “กับดักรายได้ปานกลาง” ไปสู่สถานะประเทศที่มีรายได้สูงนั้น ถือเป็นวาระหลักในการพัฒนาเศรษฐกิจต่อไป แต่ในทางปฏิบัติ กลยุทธ์การปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมไทยในปัจจุบันยังไม่มีความชัดเจน ในอดีตประเทศไทยได้รับความสนใจจากการลงทุนจากต่างประเทศเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตร์โลก
TDRI ชี้ไทยเสี่ยงตกหลุมพรางและผลักดัน “เครื่องมือแพทย์” สร้างสรรค์เทคโนโลยีไทย
อย่างไรก็ตาม คำถามเชิงโครงสร้างที่สำคัญคือ ประเทศไทยสามารถบรรลุผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและสร้างมูลค่าเพิ่มในประเทศได้มากเพียงใด ตราบใดที่มีการลงทุนในอุตสาหกรรมไฮเทค ยังคงนำเข้าเฉพาะเทคโนโลยีต้นน้ำจากต่างประเทศเพื่อใช้ในการผลิตขั้นปลายในพื้นที่ของไทย โดยที่ผู้ประกอบการและแรงงานไทยยังไม่ได้เชื่อมโยงหรือเป็นเจ้าของเทคโนโลยีอย่างแท้จริง
กุญแจสำคัญในการเป็นประเทศที่มีรายได้สูง ไม่ใช่เรื่องของการขยายปริมาณการผลิตผลิตภัณฑ์ขั้นปลาย หรือมันแค่การแสดง? “ห้องให้ชาวต่างชาติเช่าโรงงาน” และคนไทยได้รับเพียงค่าแรงขั้นต่ำเท่านั้น แต่การปรับปรุงประสิทธิภาพการผลิตก็มีความสำคัญ และมีทักษะทางเทคโนโลยีของตนเอง
TDRI ชี้ไทยเสี่ยงตกหลุมพรางและผลักดัน “เครื่องมือแพทย์” พัฒนาเทคโนโลยีไทย
เมื่อเศรษฐกิจไทยเผชิญกับสถานการณ์เครื่องยนต์เดิมหมด อัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจที่มีศักยภาพลดลงเหลือเพียง 2-3% ต่อปี นอกจากนี้ ยังมีความแตกต่างที่ชัดเจนระหว่างการฟื้นตัวของเศรษฐกิจรูปตัว K และการฟื้นตัวของเศรษฐกิจสองขั้ว ในขณะเดียวกันก็มีความเสี่ยงที่ฐานอุตสาหกรรมดั้งเดิมของประเทศ เช่น ชิ้นส่วนยานยนต์ พลาสติก และสิ่งทอ จะลดลงและสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน
ดร. นพรุต จินดาสมบัติเจริญ นักวิทยาศาสตร์ของ TDRI แสดงให้เห็นว่าการเอาชนะกับดักของประเทศไทยในกลุ่มประเทศที่มีรายได้ปานกลางนั้นจำเป็นต้องเร่งการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ จากการพึ่งพาการผลิตและการลงทุนจากต่างประเทศในอดีตสู่การเพิ่มผลผลิตและขยายขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของผู้ประกอบการไทย
ดร.นพรุต จินดาสมบัติเจริญ นักวิชาการ TDRI
แม้ว่าปัจจุบันประเทศไทยได้รับความสนใจจากการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงทางภูมิรัฐศาสตร์โลก แต่ประเด็นสำคัญอยู่ที่การสร้างมูลค่าในประเทศอย่างไร เนื่องจากการลงทุนในอุตสาหกรรมไฮเทคหลายอุตสาหกรรมยังนำเข้าเทคโนโลยีจากต่างประเทศเพื่อผลิตผลิตภัณฑ์ขั้นปลายอีกด้วย ในขณะเดียวกันผู้ประกอบการและแรงงานไทยยังไม่เชื่อมโยงกับเทคโนโลยีในระดับที่สร้างความเป็นเจ้าของอย่างแท้จริง
ท่ามกลางเศรษฐกิจไทย เครื่องยนต์เก่าเริ่มชะลอตัวลง ศักยภาพในการเติบโตของบริษัทลดลงเหลือเพียง 2-3% ต่อปี และเผชิญกับการฟื้นตัวของเศรษฐกิจรูปตัว K ในขณะที่อุตสาหกรรมแบบดั้งเดิม เช่น ชิ้นส่วนรถยนต์ พลาสติก และสิ่งทอ อยู่ภายใต้แรงกดดันทางการแข่งขันที่เพิ่มขึ้น ดังนั้น อุตสาหกรรมอุปกรณ์การแพทย์จึงเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมเชิงกลยุทธ์ที่สามารถทำหน้าที่เป็นอุตสาหกรรมเชื่อมโยงและเชื่อมโยงฐานการผลิตดั้งเดิมกับอุตสาหกรรมเทคโนโลยีที่มีมูลค่าสูง
TDRI ชี้ไทยเสี่ยงตกหลุมพรางและผลักดัน “เครื่องมือแพทย์” พัฒนาเทคโนโลยีไทย
แม้ว่าประเทศไทยจะมีจุดแข็งในด้านบริการทางการแพทย์และการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ แต่โครงสร้างการผลิตอุปกรณ์ทางการแพทย์ยังคงอาศัยผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าเพิ่มต่ำ ผู้ประกอบการไทยมากกว่า 50% ผลิตสินค้าอุปโภคบริโภคแบบใช้แล้วทิ้ง ปัจจุบันมีผู้ผลิตอุปกรณ์การแพทย์คงทนเพียง 7% และผู้ผลิตชุดตรวจวินิจฉัยเพียง 4% นอกจากนี้ผู้ผลิตมากกว่า 96.5% เป็น SMEs ซึ่งยังมีข้อจำกัดด้านการเงินและการวิจัยและพัฒนาขั้นสูง
ในด้านการค้า ไทยส่งออกอุปกรณ์การแพทย์มูลค่า 133,393 ล้านบาท แต่เป็นสินค้าอุปโภคบริโภค 86% หรือ 114,872 ล้านบาท ขณะที่อุปกรณ์การแพทย์มีเพียง 12% และชุดตรวจวินิจฉัยเพียง 2% บ่งชี้ว่าประเทศไทยยังอยู่ในห่วงโซ่การผลิตหลักและไม่มีมูลค่าเพิ่มสูง
TDRI ชี้ไทยเสี่ยงตกหลุมพรางและผลักดัน “เครื่องมือแพทย์” พัฒนาเทคโนโลยีไทย
ขณะเดียวกัน ไทยนำเข้าอุปกรณ์การแพทย์มูลค่ารวม 96,937 ล้านบาท โดย 38% เป็นอุปกรณ์การแพทย์ที่ทนทาน และ 19% เป็นชุดทดสอบวินิจฉัย สะท้อนถึงการพึ่งพาเทคโนโลยีและผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์จากต่างประเทศสูง แม้ว่าประเทศไทยจะมีความต้องการภายในประเทศจำนวนมากจากระบบประกันสุขภาพ โรงพยาบาลของรัฐ และตลาดการท่องเที่ยวเชิงการแพทย์
นพ.นพรุต อธิบายว่าประเด็นสำคัญไม่ใช่แค่การเพิ่มงบประมาณสนับสนุนเท่านั้น แต่ปัญหาเรื่องงานแยกต้องได้รับการแก้ไข โดยการเชื่อมโยงเครื่องมือภาครัฐข้ามห่วงโซ่ ตั้งแต่ทุนวิจัยจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สิทธิพิเศษการลงทุนจากบีโอไอ ระบบเฝ้าระวัง อย. ห้องปฏิบัติการทดสอบและโครงสร้างพื้นฐานด้านคุณภาพ (NQI) ไปจนถึงการจัดซื้อจัดจ้างผ่านบัญชีนวัตกรรมไทย และระบบเบิกจ่าย สปสช.
นอกจากนี้ยังเสนอให้สร้างแผนงานสำหรับอุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์ด้วย แบ่งผลิตภัณฑ์เป้าหมายออกเป็นระยะสั้น กลาง และยาว และออกแบบมาตรการให้เหมาะสมกับระดับเทคโนโลยี ควรเร่งพัฒนาตลาดสำหรับผลิตภัณฑ์ที่ประเทศไทยสามารถผลิตได้แล้ว ยกระดับมาตรฐานสากลและผลักดันการจัดซื้อจัดจ้างทดแทนการนำเข้า สำหรับผลิตภัณฑ์ที่มีความเสี่ยงสูงและใช้เทคโนโลยีสูง ควรมุ่งเน้นไปที่การวิจัยและพัฒนาอย่างเข้มข้น การพัฒนาบุคลากรที่มีคุณสมบัติสูง และการดึงดูดการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศเชิงกลยุทธ์เพื่อเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทาน
TDRI ชี้ไทยเสี่ยงตกหลุมพรางและผลักดัน “เครื่องมือแพทย์” สร้างสรรค์เทคโนโลยีไทย
สำหรับ “บัญชีนวัตกรรมไทย” ปัญหาคอขวดที่ใหญ่ที่สุดยังคงเป็นความไว้วางใจของแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ในสินค้าไทย รวมไปถึงการที่เราเคยมีสินค้าชั้นนำจากต่างประเทศมาก่อน ดังนั้นจึงจำเป็นต้องสร้างระบบทดสอบขึ้นมา การรับรองมาตรฐานและการสร้างข้อพิสูจน์ประสิทธิผล เพื่อเพิ่มความมั่นใจและปูทางสู่การใช้สินค้าไทยจริง
ทั้งนี้ จำเป็นต้องส่งเสริมความทันสมัยของอุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์ในแพ็คเกจนโยบาย 4 มิติ ได้แก่ การปรับปรุงกำลังการผลิตและมาตรฐานการผลิต (Supply Upgrade) การสร้างอุปสงค์และการใช้งานจริงของตลาด (Demand Support) และการปฏิรูประบบการกำกับดูแลและโครงสร้างพื้นฐานด้านคุณภาพ (Institutional Governance & NQI) และการออกแบบสภาพแวดล้อมการแข่งขัน (Competition Dynamics)
TDRI ชี้ไทยเสี่ยงตกหลุมพรางและผลักดัน “เครื่องมือแพทย์” พัฒนาเทคโนโลยีไทย
หากสามารถเชื่อมโยงนโยบายทั้งสี่ด้านไว้ในระบบเดียวได้ อุตสาหกรรมอุปกรณ์การแพทย์จะไม่เพียงแต่ช่วยลดการพึ่งพาการนำเข้าเท่านั้น แต่ยังสามารถใช้เป็นพื้นฐานสำหรับเทคโนโลยีอาคารได้อีกด้วย พัฒนาทักษะการทำงาน เพิ่มผลผลิต และเพิ่มมูลค่าให้กับประเทศ ซึ่งจะเป็นส่วนสำคัญในการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจไทยสู่เศรษฐกิจคุณภาพสูงในระยะยาว
อ่านข่าว:
“ทรัพย์สินทางปัญญา” พลิกโฉมศักยภาพสินค้าไทยและสร้างคุณค่าใหม่ รองรับการเติบโตทางเศรษฐกิจ
TDRI เร่งการปฏิรูปการดูแลสุขภาพ ส่งเสริมนวัตกรรม ทุน และการบำบัดไต ช่วยลดภาระของคนไทย
